Islam bankacılığı nedir? (Ticari terimler kategorisi)

Faizsiz bankacılık sistemidir. İslam şeriatı hükümlerine göre çalışırlar.

1970 lerden sonra uluslararası mali sistem içinde hızla yaygınlaşmıştır. Bunda, petrol fiyatlarındaki yükselme dolayısıyla Arap ülkelerinin gelirlerindeki artışın önemli rolü olmuştur. Bazı gözlemciler ise bunu, Islami değerlerin bu dönemle canlılık kazanmasına bağlarlar.

İlk İslam Bankası 1971 de Kahire’de kurulmuştur. Bugün, Bahreyn, Ürdün, Kuveyt, Sudan Suudi Arabistan ve Türkiye’de Kur’ an hükümlerine göre faaliyet gösteren bankalar vardır. İslam bankalarının bir kısmı Kalkınma Bankası niteteliğindedir. Üye ülkeler arasında ekonomik ve sosyal kalkınmayı hızlandırmak amacı güderler. En önemli örneği, İslam Kalkınma Bankası’dır.

Diğer bir grup ise özel amaçlı İslam Bankalarından oluşur. Tarım, sanayi ve sosyal amaçlı bankalar gibi.

Üçüncü grup ise Islami Ticaret Bankalarını kapsar. Islami Şeriat Hükümlerine göre bankacılık hizmeti sunar ve en önemli grubu oluştururlar. Bu bankalar kar amacıyla hareket ederler. Normal ticari bankalardan farkları faizsiz çalışmalarıdır. Bunlar da örneğin, cari hesap, tasarruf hesabı ve yatırım hesabı açarlar. Birincisinde müşteri adına hesap açar, onun parasını muhafaza eder ve istediği an çekmesine olanak verir. Tasarruf hesapları da bunun benzeridir. Ancak,fonlar bankada kaldığı sürece, banka tarafından kullanılır ve sahibine bir kar payı ödenir. Hesaplar ayrıca uzun - vadelidir. Yatırım hesapları, "mudarabah" adı verilen bir usule göre çalıştırılırlar. Mudarabah iki taraf arasında bir sözleşmedir. Şöyle ki bir taraf sermayeyi sağlar, öbür taraf emeğini koyar ve aynı zamanda işi yürütür. Projenin tamamlanmasından sonra sermayedar koyduğu sermayeyi geri alır, aynı zamanda da kardan pay elde eder.

Kar oranı başta, sözleşmenin yapılması sırasında kararlaştırılır. Kar durumunda kara, zarar durumunda ise zarara katılma sözkonusudur. Böylece faiz gelirinden farklı olarak burada bir risk unsuru vardır. Diğer bir yöntem de "musharakab" dır. Burada da proje esasına göre finansman verilir. Şöyle ki bir veya bir kaç iş adamı bankaya başvurur, banka da örneğin diğer bankaların katkısıyla finansman sağlar. Banka ile birlikte ilgili tüm taraflar projenin yönetimine katılırlar. Karlar anlaşılan oranda, zararlar ise mutlaka sermaye payları oranında paylaşılır. Bir de "murabahah" adı verilen bir usul vardır. Ham madde, makine ve donatım satmalımı konularında uygulanır. Müşteri,-malları belirleyerek bankadan bunları satınalmasını ister.

Bankada bunlarısatınalır, maliyete belirli bir kar payı ekler ve müşterisine verir. Müşteri sonra ödemeyi taksit taksit yapar. "Gecikmeli satış" (al-bai-al-ajal) şeklinde ise banka, malı müşteriye teslim eder, fakat denetimi elinde bulundurur. Yine maliyete bir kar eklenerek ödeme daha sonra yapılır. "Ijarah" usulünde ise bir kiralama söz konusudur. İslam Bankası makina, donatım, bina v.s. alır ve müşterisine, üzerinde anlaşılan bir fiyattan belirli süre kullandırır.